Wojenny Leszczków wraz z dworem okiem mieszkańców parafii Malice Kościelne

Dwór Mikułowskich Pomorskich w Leszczkowie

 

Leszczków – od 1939 do 1944r. dosyć spokojnie. W VIII 1944 przyszło wojsko rosyjskie. W czasie bojów 4 razy byli na zmianę Rosjanie i Niemcy. W końcu zostali Rosjanie. […] Po dwóch tygodniach walk ludność uciekła w okolice Chobrzan, Samborca i Koprzywnicy. […] Po powrocie były drogi i pola zaminowane. Z tego powodu dużo wypadków. […] Wszystkie zabudowania były spalone lub rozebrane. Z dworu ocalały pokoje i spichrz. Ze wsi częściowo budynki Gabriela Walasa, Ambrożego Szymczyka, Wincentego Statucha, Jana Stawiarza, Józefa Czernika, Stefana Patra, Jana Wróbla. 

UWAGA: Dwór Pomorskich w Leszczkowie był uprzemysłowiony: były stawy rybne i fabryczka rożnych przetworów warzywnych i owocowych. Robiono marynaty z gruszek, śliwek, czereśni. Suszono płatki kartoflane, pory, selery, kapusty. Wyrabiano wina owocowe. Warzyw i owoców dostarczał piękny dworski sad i okoliczne sady dworskie i chłopskie. Zatrudnionych było kilkadziesiąt osób. Wyroby rozchodziły się po kraju i za granicą. Wszystkie urządzenia zostały zniszczone. Hodowano też różne kwiaty doniczkowe wysyłane następnie do kwiaciarń.

 

spacer

Nowy cmentarz w Malicach Kościelnych w jesiennej odsłonie AD 2017

Co roku wspólnie z żoną odwiedzamy cmentarz w Malicach Kościenych. Co roku go fotografujemy uwieczniając zmiany. I jak co roku niezmiennie nas zachwyca. Niniejszy album jest zapowiedzią małego cyklu odtwarzającego historię osób pochowanych na tym cmentarzu. Najstarsze pochówki datowane są na rok 1869. Na cmentarzu oprócz nagrobków wielu lokalnych właścicieli dóbr możemy znaleźć chociażby grób Józefa Świeżyńskiego – Prezydenta Ministrów (obecnie nazywanego premierem rządu).

Tym razem autorką wszystkich fotografii jest Agnieszka Baran.

 

 

spacer

Warto czytać jeszcze raz! Czyli nowe informacje o starych „leszczkowskich znajomych”.

Na zakończenie lata, na rozpoczęcie roku szkolnego, na złą pogodę czy sam nie wiem dlaczego zacząłem po raz kolejny czytać stare kroniki opisujące kościół parafialny w Malicach Kościelnych. I choć już nieraz do nich sięgałem tym razem znowu znalazłem coś nowego. Od pewnego czasu staram się odtworzyć historię właścicieli majątku Leszczków.

Leszczków – właściciele dóbr cz.1

Udało mi się dotrzeć gdzieś w okolice odbywającej się w tym czasie Bitwy Pod Grunwaldem i informacji o Imbramie z Pleszewa i jego dwóch synach. Bardzo ciekawą historią na jaką trafiłem była historia o Stanisławie Domaracie, podsędku sandomierskim, dobrym znajomym Piotra Kochanowskiego (ojca znanego powszechnie Jana z Czarnolasu). Tym bardziej, że jako pierwszy, na którego natrafiłem mieszkał tu, na miejscu, w Leszczkowie. I już wtedy powinienem wyostrzyć swój zmysł poszukiwacza i szukać miejsca jego pochówku. Ale nie, zupełnie o tym nie pomyślałem. Do wczorajszego wieczora, kiedy to moim oczom ukazał się następujący fragment kronik księdza Jana Wiśniewskiego.Tadaaam!!! Czyżby to „mój” Domarat? Czyżby w materiale, który znam tak dobrze znajdowała się informacja, na którą do tej pory nie zwróciłem uwagi? No to idziemy za ciosem! Szukam kolejnych kronik. Tym razem przemówił do mnie ksiądz Gabryel Czerwiński wprost z 1886 roku. 

Jest też kamień, który kiedyś służył za nagrobek, albo przykrycie do grobu, na tym są wyryte cztery herby i w około literami łacińskiemi taki napis […]

i tu te same słowa, których wcześniej użył ksiądz Jan. Czyli jednak!!! Po pierwsze – potwierdziło się, że Stanisław Domarat był i żył. Po drugie czytamy, że był z Leszczkowa (skrót, który tu został użyty to Liesc). Po trzecie, skoro miał grób w kościele to znaczy, że musiał być to ktoś ważny. I na dodatek mamy datę pogrzebu Domarata, co oznacza, że do śmierci czyli 1553 żył w okolicy. To znowu się wpisuje w informacje, które już posiadałem i wcześniej opisałem. Szczęście mnie przepełniło. No to zaczynam czytać dalej i szukać już szczegółów. 

Ksiądz Czerwiński dodaje, że płyta nagrobna została „przełupana”. Jedna część została umieszczona w ołtarzu a druga stanowiła posadzkę w kruchcie większej czyli w głównym wejściu (przedsionku) do kościoła. Aby napis nie został zatarty postawiono na niej „szafę ze światłem”. No i jak. Jest tam do dzisiaj? A może znajduje się tak jak trochę później pisał ksiądz Wiśniewski w zakrystii? Aż mnie korci, żeby spróbować jej odszukać. Co na to Panie i Panowie z Leszczkowa, Malic? Podejmujemy wyzwanie? Może wciąż tam jest i czeka na dalszy ciąg tej historii?

Jak wiemy, osoby majętne, możnowładcy, rycerze i inni znamienici obywatele, dobrodzieje kościoła, znajdowali często ostateczny spoczynek wewnątrz kościoła. I tak w 1776 roku na polecenie Konsystorza Kieleckiego opróżniono grób, który znajdował się w kościele w Malicach a dokładnie w zakrystii. Pamiętając, że ówczesny kościół miał zakrystię od strony północnej (co pokazuje poniższy plan) może mówimy własnie o grobie Domarata?

Malice, plan kościoła

W grobie zostały znalezione szczątki dwóch osób. Po odprawieniu uroczystej mszy świętej, zostały one ponownie pochowane, tym razem na terenie cmentarza od strony południowej, w grobie ogólnym. W miejscu tym postawiono krzyż. Niestety już pod koniec XIX wieku nie było śladu krzyża i miejsce opisywane stało się anonimowe. Należy pamiętać, że cmentarz , o którym mówimy, to cmentarz przykościelny, gdyż w 1776 roku jeszcze parafianie korzystali z pochówku w bezpośrednim pobliżu kościoła.

No to jest zagwostka. Czy do dzisiaj pozostały ślady po opisywanych płytach? Czy jest szansa, że znajdują się w tych samych miejscach co opisują kronikarze? Wszak od tego momentu kościół przechodził burzliwe przemiany. Pożar, odbudowa tymczasowej kaplicy, budowa kościoła obecnego… Zapewne  były wykonane z nietrwałego piaskowca, ale przecież piaskowe płyty z tamtego okresu są wciąż widywane w rożnych miejscach. Jakie 4 herby były umieszczone na grobie Domarata? Drzymała? Oksza? A może jakieś inne? Może czas przyniesie odpowiedź i na te pytania.

spacer

Stary kościół parafialny w Malicach Kościelnych

Dzisiaj coś o parafii, do której należy Leszczków. Kto pamięta stary modrzewiowy kościół w Malicach Kościelnych?  To pytanie raczej retoryczne gdyż spalił się w 1944. Kościół ten był wiecznie remontowany, a ponieważ nigdy nie było funduszy na remont generalny, jak przedstawiają to kolejni jego administratorzy, uosabiał stan raczej lichy. Ponieważ Parafia Malicka należała do dużych, dość licznych, chciano zastąpić stary zniszczony kościół modrzewiowy nowym, murowanym. Podejmowano kilka prób. W 1886 ks.Czerwiński rozpoczął zbieranie funduszy na ten cel, które lokował „na procencie u włościan”. Kolejny proboszcz, który przejął parafię w 1905 roku dysponował już pokaźną sumą a że i jemu bardzo zależało na podjęciu tematu budowy, ulokował cała kwotę 1352 rubli na lokacie w Kasie Pożyczkowo-Oszczędnościowej w Klimontowie, dostając w zamian „Książkę Wkładową”. Staraniami jego w 1919 roku oszczędności wzrosły już do ponad 11 tys rubli. Niestety wojna, galopująca inflacja w okresie powojennym, doprowadziła do zrujnowania odłożonego już kapitału. W międzyczasie dwukrotnie zmieniała się waluta w Polsce. Miejsce rubla zajęła marka polska, by w 1924 roku Władysław Grabski reformując finanse państwa wprowadził złoty polski. Niestety z funduszy przeznaczonych na budowę nowej świątyni nie było już śladu. Po zamianie waluty z marki na złoty polski z pieniędzy pozostało tylko 2 grosze. I tak oto dynamiczne zmiany gospodarcze doprowadziły do zaprzepaszczenia starań już 2 pokoleń parafian. Ostatni remont przed zniszczeniem kościoła odbył się w trakcie II Wojny Światowej. Jak informuje proboszcz Władysław Osuch, który go przeprowadzał – generalny (lata 1940-1941). Niestety wyremontowana świątynia nie posłużyła na długo i tak jak pisałem na wstępie, w 1944 roku spłonęła po zaprószeniu ognia.

spacer

Kolejnym po Stanisławie Ujejskim właścicielem dóbr Leszczków był…

właściciel Leszczkowa w 1644 – Wojciech Ujejski herbu Drużyna z Rupniewa

Herb Drużyna bez krzyża

Herb Drużyna bez krzyża

Wojciech był synem lub bratem Stanisława. W roku 1644 pojął za żonę Katarzynę Oświęcim z Kunowy, córkę Floriana Oświęcima i Reginy Śląskiej z Karlic. Ze związku Wojciecha i Katarzyny urodziło się na pewno czworo lub pięcioro dzieci – Stanisław, Florian, Adam i Zofia Marianna (w niektórych źródłach opisywane jako dwie oddzielne osoby). Z przekazów jakie pozostawił po sobie brat Katarzyny Stanisław Oświęcim (1600-1657) marszałek dworu hetmana Stanisława Koniecpolskiego, dworzanin JKM, łowczy sanocki, w swoim Dyariuszu,  Wojciech z Katarzyną zamieszkiwali Leszczków i tu też wzięli w 1644 roku ślub.

 Najwyższą funkcją jaką pastował Wojciech to zastępca Starosty Grodzkiego Krakowskiego. Po jego śmierci Katarzyna wyszła ponownie za mąż. Jej wybrankiem był Wojciech (Albert) Woynarowski.

spacer

O Leszczkowie niezawodny Józef Myjak

Na chwilę przed opublikowaniem przeze mnie informacji o kolejnym właścicielu Leszczkowa – ukazały się Wieści Lipnickie a w nich obszerna informacja o Leszczkowie, również w kontekście historycznym. Serdecznie polecam!

spacer

Czy Jan Kochanowski z Czarnolasu bywał w Leszczkowie?

Choć na to pytanie nie mam jeszcze jednoznacznej odpowiedzi to poszlaki odkryte niedawno przeze mnie mogą na to wskazywać. Mogło się tak dziać za sprawą jednego z właścicieli Leszczkowa, mieszkającego w nim, Stanisława Domarata (lub Domarada). Historia tego możnowładcy skojarzona z Leszczkowem została opisana poniżej. Uzupełniłem również o kolejne nazwisko spis właścicieli dóbr leszczkowskich dostępny tutaj.

właściciel Leszczkowa od ok 1542 do ok 1546 – Stanisław Domarat z Leszczkowa herbu Grzymała lub Oksza

  Herb Oksza wg Seweryna Oruskiego

Herb Grzymała wg Adama Bonieckiego

Stanisław Domarat z Leszczkowa wg Herbarza Adama Bonieckiego posiadał herb Grzymała natomiast wg Herbarza Seweryna Oruskiego posiadał herb Oksza. 

Wg różnych źródeł, głównie akt sądowych, pisał się z Leszczkowa a więc zamieszkiwał tą miejscowość. W roku 1532 był poborcą podatkowym w powiatach lelowskim i książskim (za Oruskim). W 1542-1546 (daty dla których potwierdziłem dokumenty) był wybierany na stanowisko podsędka. Stanowisko to obsadzane było przez szlachtę, która to wybierała składy sędziowskie spośród siebie a król dodatkowo je zatwierdzał. Oprócz podsędka w składzie sędziowskim znajdował się sędzia i pisarz ziemski. Jako zastępca sędziego, Stanisława spotykamy na pewno w latach 1542-1546. W tym okresie sędzią wchodzącym w skład sądu był Piotr Kochanowski z Sycyny, prywatnie ojciec Jana Kochanowskiego. Przypuszczalnie nasz Stanisław znał całą dużą rodzinę Piotra gdyż orzekał z nim pod koniec jego życia jako jego najbliższy współpracownik. Piotr Kochanowski w 1542 został powołany na sędziego ziemskiego sandomierskiego. Zmarł w 1547.

Oprócz Leszczkowa Stanisław Domarat władał również Żółczycami. Informacje na ten temat możemy znaleźć m.in. w Aktach Radomskich zwanych Inscriptionum et Decretorum jak również Archiwum Sanguszków.

 JB

spacer

Nowi, najstarsi właściciele Leszczkowa i inne „wykopaliska”

Intensywne poszukiwania kolejnych właścicieli dóbr leszczkowskich przyniosły nadspodziewany rezultat. Otóż w Księgach Ziemskich Krakowskich udało się odnaleźć ślady dwóch, a może nawet trzech kolejnych właścicieli Leszczkowa. I tak na przełomie wieku XIV i XV Leszczków znajdował się w rękach rodu Starzów herbu Sulima z Pleszowa czyli Imbrama a później jego syna Jana. Szczegóły możecie przeczytać w zaktualizowanym artykule Leszczków – właściciele cz. 1

To jednak jeszcze nie wszystko. Okazuje się, że jednym z kolejnych dziedziców leszczkowskich był również Wojciech Ujejski, syn lub brat opisywanego już wcześniej przeze mnie Stanisława. Z rodziną żony Wojciecha wiąże się piękna, romantyczna historia, którą niebawem postaram się opowiedzieć. A poniżej jako jej namiastka ojciec żony Wojciecha (nazwisk nie będę jeszcze zdradzał).

A na koniec jeszcze jedno odkrycie. Czy wiecie kto to był Stanisław Domarat z Leszczkowa i co go wiąże z rodziną Kochanowskich? Już niebawem opowiem. Cierpliwości!

spacer

Fabryka przetworów owocowych i warzywnych w Leszczkowie

Fabryka przetworów owocowych i warzywnych w LeszczkowieOprócz mieszkańców i badaczy lokalnej historii niewiele osób wie, że w Leszczkowie był ongiś dwór zamieszkiwany przez właścicieli tutejszych ziem. Czas zaciera ślady nie tylko w miejscu jego posadowienia, ale również w ludzkiej pamięci. Początkiem XX wieku Leszczków znajdował się w rękach rodziny Mikułowskich-Pomorskich. Stanisław, dziedzic majątku, gospodarował nim z wielkim rozmachem. W 1904 roku wybudował fabrykę, w której to przetwarzał płody leszczkowskiej ziemi wyrabiając z nich przetwory owocowo-warzywne. 

Początki przedsiębiorstwa nie były zbyt udane. Mikułowski-Pomorski nie posiadał ani stosownego do jego prowadzenia wykształcenia ani tym bardziej doświadczenia w branży. W związku z powyższym wynajął jeszcze w 1903 roku niejakiego Karela Sousedika, czeskiego „eksperta” od przetwórstwa owocowo-warzywnego, powierzając mu rolę dyrektora fabryki. Sousedek, osiedlił się początkowo sam w Leszczkowie a następnie ściągnął z Limanowej, mieszkających tam u rodziców żonę i syna. Nowy dyrektor to dość zagadkowa postać. Doświadczenie zdobywał jako piwowar w browarze swojego teścia, Albina Kollorosa w Skawinie a następnie już jako dyrektor w fabryce owoców przetworzonych w Trebenice w Czechach. Z niejasnych powodów stracił tam pracę i po kilku małych epizodach zawodowych został zatrudniony przez Mikułowskiego-Pomorskiego. Nie był to najszczęśliwszy zbieg okoliczności. Być może, gdyby dziedzic mocniej sprawdziłby referencje nowego dyrektora nie zdecydowałby się na jego zatrudnienie. Sousedik okazał się oszustem i w krótkim okresie czasu (1rok) doprowadził majątek do skraju bankructwa. Stało się zatem rzeczą jasną, że musi opuścić Leszczków i w 1905 roku przenosi sie do Warszawy. Jego syn Stanisław wspomina jednak lata dzieciństwa spędzone w Leszczkowie bardzo pozytywnie. Chodził tu do lipnickiej szkoły, o poznanych członkach rodziny Pomorskich wyrażał się bardzo pozytywnie. W książce opisującej m.in. czasy leszczkowskie jego życia („Svět ve kterém jsem žil”) inaczej jednak przedstawia powód nagłego opuszczenia majątku przez swoją rodzinę. Otóż uważa, że jego tato był zbyt ambitny, żeby pracować w niewielkiej fabryce na prowincji. Znalazł pracę w większej, na przedmieściach Warszawy i wówczas opuścił Leszczków. Decyzję miała rzekomo przyspieszyć nieobecność hrabiego Stanisława w majątku, spowodowana strachem przed zaciągnięciem go do wojska w związku z trwającą wojną rosyjsko-japońską.

Karel i Marie Sousedikowie

 

Ile w tym prawdy do końca nie wiadomo, pewnym jednak jest, że młody Mikułowski-Pomorski trafił do Brunszwika w Niemczech, gdzie postanowił zażyć nauki, tym razem w kierunku tego czym chciał się zajmować. W 1905 roku otrzymał tytuł technika konserw w szkole konserwowania a następnie zdobył dyplom technika mleczarstwa w szkole mleczarskiej. W 1906 roku ukończył też Szkołę Handlową dr Brahmera i rozpoczął pracę jako asystent w stacji doświadczalnej przemysłu konserwowego w Brunszwiku. W 1907 roku powrócił do kraju by tym razem już samodzielnie kontynuować rozwój podupadającej wówczas fabryki. 

Po powrocie hrabia Stanisław rozpoczął intensywnie gospodarzyć majątkiem. Wiedząc już znacznie więcej o zarządzaniu fabryką skupił się na jej rozwoju. Zatrudnienie znajdowało w niej w zależności od sezonu od 5 do nawet 30 osób. Mikułowski-Pomorski założył wielki sad, z którego owoców wytwarzane były soki, powidła, konfitury, kompoty. Owoce były też suszone. Zbierane i przetwarzane były również warzywa. Nasz bohater celował szczególnie w szparagach, groszku, fasoli i pomidorach. Ciekawym produktem, który aktualnie prawie nie występuje były suszone ziemniaki. Założył też hodowlę karpia powiększając wciąż ilość stawów hodowlanych aż do kilkunastu (ślady po tych działaniach są widoczne do dzisiaj) 

Stanisław w młodości studiował dwa kierunki w Rydze – medycynę a następnie maszynoznawstwo na politechnice. Nigdy studiów nie ukończył, ale dzięki bytności w tym mieście nawiązał szereg kontaktów, które umożliwiały mu później realizację kontraktów biznesowych. I tak z Rygi sprowadzał m.in. puszki w których umieszczał wytwarzane w fabryce przetwory. Opakowania szklane, w tym butelki, pochodziły natomiast aż z Paryża. Roczny obrót fabryki wynosił około 50tys rubli (w przeliczeniu na współczesne złotówki to ponad 1 mln złotych). O podobnej wartości był również kapitał zakładowy fabryki.

W 1909 roku Mikułowski-Pomorski wziął udział w organizowanej z wielkim rozmachem Wystawie Przemysłu i Rolnictwa w Częstochowie. Wystawa ta była największą tego typu imprezą organizowaną na ziemiach polskich przed I Wojną Światową. Co prawda żadnej nagrody na niej nie zdobył, ale już nie lada wyróżnieniem dla jego fabryki była możliwość wystawienia się w Pawilonie Głównym, najbardziej reprezentacyjnym budynku wystawy, w którym  to wystawiali się najwięksi przedsiębiorcy branży przemysłowej z terenu Królestwa Polskiego i zagranicy.

Wystawa Przemysłu i Rolnictwa w Częstochowie – PAWILON GŁÓWNY

Jednym z ostatnich opisów fabryki na jaki można natrafić, jest opis wykonany przez samego Stanisława Mikułowskiego-Pomorskiego, który relacjonuje zniszczenia okolicy Leszczkowa po zakończeniu bitwy nad Opatówką 1-3 listopada 1914 roku. Budynki fabryki jak i całe zabudowania dworskie ucierpiały wówczas znacznie. Fabryka jednak została odbudowana i rozpoczęła działanie już po zakończeniu walk. Definitywnie zakończył jej historię pożar. Krótko po nim zmarł również hrabia Stanisław (1924) a majątek przeszedł w ręce jego żony.

Stanisław został pochowany na cmentarzu parafialnym w Malicach Kościelnych.

Nagrobek Stanisława Mikułowskiego-Pomorskiego w Malicach Koscielnych

 

spacer

Historia Leszczkowa – próba podsumowania

Genealogia, którą zajmuję się od kilku lat nie jest tylko zwykłym budowaniem drzewa genealogicznego. Oczywiście każdy kto rozpoczyna przygodę z nią ściga się sam ze sobą w ilości kolejnych osób, które może do niego dopisać. Prawdziwa jednak przygoda zaczyna się wówczas kiedy stawiamy sobie pytania KIM byli moi przodkowie, JAK i i GDZIE żyli? I tu próba mojego zmierzenia się z tematem. Połowa mojego rodzinnego drzewa zakorzeniła się w okolicach Opatowa. W małej miejscowości Leszczków od lat mieszkali moi dziadowie, ich krewni i znajomi. W większości przypadków byli to chłopi, których świat był kształtowany przez pory roku i Pana, który administrował tymi dobrami ziemskimi. Postanowiłem zatem odszukać informacje na temat właścicieli dóbr leszczkowskich, zarówno tych którzy bywali tu rzadko, mieszkając niejednokrotnie bardzo odległych miejscowościach, jak również tych, którzy z Leszczkowem związali swoje codzienne życie. Zapraszam zatem do lektury pierwszej części opowieści o tym kim oni byli. 

spacer